Slaapassociaties… waarom heeft iedereen het erover?

Samenvatting voor drukke ouders

Slaapassociaties zijn gewoontes of handelingen die je baby leert koppelen aan het in slaap vallen en ze bepalen of je baby zelfstandig kan doorslapen. Vanaf 3 à 4 maanden beïnvloeden deze associaties sterk het slaapgedrag. Door positieve, onafhankelijke slaapassociaties aan te leren en afhankelijke geleidelijk af te bouwen, leert je baby zelfstandig slapen.

Slaapassociaties, slaaphulpmiddelen, slaapgewoonten… hoe je ze ook noemt, het zijn waarschijnlijk dingen waar je nooit echt over hebt nagedacht voordat je een baby kreeg. Zelfs na het ouderschap begrijpen veel mensen nog steeds niet volledig hoe sterk de “slaapassociaties” van hun baby van invloed zijn op de duur en kwaliteit van de slaap van hun kleintje. Het is echt de moeite waard om hier aandacht aan te besteden.

In dit artikel:

• Wat zijn slaapassociaties?
• De mentale ontwikkeling
• Hoe slaapassociaties ontstaan
• Soorten slaapassociaties
• Hoe je de slaapassociaties van je baby kunt veranderen

Wat zijn slaapassociaties?

Slaapassociaties zijn simpelweg handelingen of gewoontes waarmee je baby zo sterk associeert met het in slaap vallen, dat hij of zij moeite kan hebben om zonder in slaap te vallen. Kort gezegd zal de manier waarop baby’s in slaap vallen bepalen hoe ze leren om te gaan slapen.

Als we nadenken over hoe volwassenen in slaap vallen, kan dit helpen om dingen uit te leggen. Voor mij om in slaap te vallen moet ik eerst moe genoeg zijn, dan moet ik in een bed liggen in een donkere kamer, met de dekens over mij heen en niet te warm of te koud, op mijn rug liggend, armen boven mijn hoofd. Als ik ’s nachts wakker word om naar de badkamer te gaan, moet hetzelfde proces worden herhaald om weer in slaap te vallen. Het klinkt gek dat al die dingen op één lijn moeten liggen, maar denk er vanavond eens over na wanneer je gaat slapen – jij hebt ook een soortgelijk proces!

Het is hetzelfde voor baby’s, behalve dat wij in dit geval degene zijn die bepalen wat hun slaapassociaties zullen zijn. Als jouw baby in slaap valt terwijl jij hem of haar heen en weer wiegt, dan is dit hun slaapassociatie en de enige manier waarop ze weten hoe ze moeten gaan slapen. Als jouw baby in slaap valt in zijn of haar eigen bed door op zijn of haar duim te zuigen, dan is dit ook hun slaapassociatie, maar het verschil is dat jouw baby in dit geval zijn of haar eigen associatie kan bedienen… En waarom is dit belangrijk?

Namelijk…

De mentale ontwikkeling

Rond de leeftijd van 3 tot 4 maanden beginnen baby’s op dezelfde manier te slapen als volwassenen, met een duidelijke slaapcycli overdag en ’s nachts en zullen tussen die slaapcycli volledig wakker worden. Deze fase in de ontwikkeling van jouw baby wordt vaak de 4-maanden-slaapregressie genoemd.

Zodra deze verandering optreedt, spelen slaapassociaties een grote rol in het vermogen van jouw baby om in slaap te vallen en te blijven slapen omdat slapen nu een actief proces is geworden in plaats van een reactief proces (zoals toen jouw baby jonger was).

Vanaf deze leeftijd is de manier waarop baby’s aan het begin van een dutje of ’s avonds , de methode waar ze volledig op vertrouwen om in slaap te vallen. Wanneer jouw baby dan natuurlijk wakker wordt aan het einde van een slaapcyclus, als dezelfde slaapassociatie er niet is, kunnen ze niet meer terug in slaap vallen zonder deze.

Dit is waarom jouw baby overdag mogelijk slechts 45 minuten slaapt en ’s nachts om de 2 uur wakker wordt en jouw hulp nodig heeft om weer in slaap te vallen na de leeftijd van 4-6 maanden.

Laten we eens kijken hoe slaapassociaties ontstaan…

Nieuwe slaapassociaties ontwikkelen zich vaak tijdens perioden van grote ontwikkelingsverandering, zoals slaapregressies en dutjestransities.

Tijdens deze periodes kan het moeilijker zijn om je baby of peuter in slaap te krijgen. Ze kunnen over- of ondervermoeid zijn, of ze staan of zitten in hun ledikant, of hun dutjesbehoefte is veranderd. In een van deze situaties zullen ze niet gemakkelijk kunnen kalmeren om te gaan slapen.

Dus, je begint misschien met wiegen of voeden om je baby te helpen slapen, of blijft in de kamer bij je peuter. Na verloop van tijd zal jouw kleintje verwachten dat dezelfde handelingen elke keer worden gedaan wanneer ze gaan slapen en voordat je het weet, is er een nieuwe slaapassociatie gevormd.

Dit betekent niet dat je je kleintje nooit kunt wiegen, voeden of sussen om in slaap te vallen! In feite kunnen er momenten zijn waarop jouw baby echt jouw hulp nodig heeft om te kalmeren.

• Dit kan zijn wanneer je baby bijvoorbeeld bijna toe is aan het overslaan van een dutje
• of als ze niet lekker zijn.
• Of als ze oververmoeid zijn en je ze snel in slaap wilt krijgen.
• Of als je onderweg bent en je een dutje moet doen in de kinderwagen, draagzak of auto.
• Of als je in een onbekende slaapomgeving bent, zoals op vakantie.

Als je op een vreemde locatie bent en je baby niet kan kalmeren, is het prima om ze op elke mogelijke manier te kalmeren. Het is echter belangrijk om ervoor te zorgen dat dit niet de norm wordt. Slaapassociaties kunnen al in drie dagen worden gevormd, vooral bij oudere baby’s (ouder dan 6 maanden) en peuters.

Ervoor zorgen dat de wakkertijden en dutjeslengtes van jouw baby precies goed zijn voor hun leeftijd is erg belangrijk voor jouw baby om gemakkelijk te kunnen kalmeren en in slaap te vallen, zonder te veel hulp nodig te hebben.

Soorten slaapassociaties

Er zijn veel verschillende soorten slaapassociaties, maar we kunnen deze indelen in : onafhankelijke of afhankelijke

Onafhankelijke slaapassociaties.

Dit zijn dingen die een baby gemakkelijk kan gebruiken of zelf kan doen om in slaap te vallen, of dingen in de slaapomgeving van een baby die aangeven dat het tijd is om te slapen. Als je baby deze dingen gebruikt, is de kans groter dat ze zelf de slaapcycli kunnen koppelen, zonder jouw hulp nodig te hebben.
Dit zijn onder andere:

• Een knuffel of troostobject
• Een slaapzak voor baby’s
• Inbakeren (bij baby’s jonger dan 4/5 maanden, die nog niet rollen)
• Een speen (rond 7/8 maanden, als ze de speen zelf kunnen terugplaatsen)
• Witte ruis
• Een donkere kamer
• Duimen

Een ander groot voordeel aan deze onafhankelijke slaapassociaties is dat ze draagbaar zijn. Dus als je wilt dat je kleintje onderweg dutjes doet, kun je ze hun knuffel of troostobject geven, wat witte ruis afspelen, ze in hun slaapzak stoppen en mogelijk een reisverduisteringsgordijn gebruiken.

Voilà, je hebt hun vertrouwde slaapassociaties gerecreëerd, zelfs als ze niet in hun vertrouwde slaapomgeving zijn. Dit zal je baby helpen te begrijpen dat het tijd is om te slapen.

Afhankelijke slaapassociaties

Dit zijn dingen die een ouder (of verzorger) moet doen om de baby te laten slapen; dingen die een baby niet zelf kan doen. Als je baby afhankelijk is van één of meer van deze associaties om te gaan slapen of om in slaap te blijven, dan kan hij nog niet zelfstandig slapen. De meest voorkomende zijn:

• Voeden/borstvoeding geven
• Wiegen
• Kloppen of tikken
• Sussen
• Vasthouden of knuffelen
• Samen slapen
• Ouderlijke aanwezigheid (in de kamer blijven)
• Een speen (voor baby’s jonger dan 7/8 maanden)

Groeien baby’s uit slaapassociaties?

Hoewel het mogelijk is dat sommige baby’s na verloop van tijd van een slaapassociatie afhankelijk zijn, is het onwaarschijnlijk dat ze op een dag een vertrouwde slaapassociatie zoals wiegen of voeden uit zichzelf niet meer nodig hebben.

Leren hoe ze zonder afhankelijke slaapassociaties te slapen is een vaardigheid. Zodra je baby dit leert, kan je baby zelfstandig in slaap vallen.

Zelf in slaap vallen betekent simpelweg dat baby’s zelfstandig kunnen slapen bij het begin van hun dutjes en bedtijd, zonder dat ze hulp nodig hebben. Ze kunnen zichzelf ook weer in slaap brengen als ze wakker worden tussen de slaapcycli, zowel overdag als ’s nachts.

Een onderzoek uit 2018 onder baby’s tussen 6 en 12 maanden oud vond dat tot 57% van de baby’s ’s nachts niet 6 uur of meer achter elkaar sliepen. Dit suggereert dat de meerderheid van de baby’s in deze leeftijdsgroep nog steeds afhankelijke slaapassociatie heeft waar ze nog niet uit zijn gegroeid.

Zelf in slaap vallen is een levenslange vaardigheid die je baby ten goede zal komen en hopelijk ook je eigen slaap zal verbeteren!

Hoe kun je de manier veranderen waarop je baby in slaap valt?

Onthoud dat slaapassociaties een normaal onderdeel zijn van het in slaap vallen voor zowel baby’s als volwassenen. Het is alleen wanneer deze associaties de slaap van je baby verstoren, omdat ze jouw hulp nodig hebben om tussen slaapcycli door opnieuw te gaan slapen, dat ze problematisch kunnen worden.

Vóór de leeftijd van 3-4 maanden zijn de meeste baby’s niet in staat om consistent zelf in slaap te vallen, dus is het waarschijnlijk dat je ze moet helpen om in slaap te vallen. Maak je geen zorgen over je baby die “slechte gewoonten” ontwikkelt, het is absoluut prima om je baby op deze leeftijd helemaal in slaap te laten vallen.

Vanaf ongeveer 3-4 maanden, als je merkt dat de huidige slaapassociaties van je baby niet houdbaar zijn of dat ze een negatieve invloed hebben op de slaap van je baby, is het misschien tijd om te beginnen met het aanleren van zelf in slaap vallen.

Net als bij elke nieuwe vaardigheid die je baby leert (rollen, zitten, staan, lopen), zal het leren zelf in slaap te vallen tijd en oefening vergen. En er zullen ongetwijfeld frustraties zijn onderweg – iets nieuws leren kan lastig zijn! Gelukkig hebben we enkele tips die kunnen helpen…

Creëer positieve slaapassociaties

Voordat je begint met het afleren van afhankelijke slaapassociatie, zorg ervoor dat je onafhankelijke slaapassociaties hebt, zoals eerder genoemd. Het toepassen van deze positieve slaapassociaties zal je baby makkelijker de afhankelijke slaapassociaties af kunnen leren.

Streef naar een wakkertijd en slaaphoeveelheid die passend is voor de leeftijd

Een andere manier waarop je je kind kunt helpen om nieuwe onafhankelijke slaapassociaties aan te leren, is door ervoor te zorgen dat ze gedurende de dag de juiste hoeveelheid wakkertijd en slaap hebben. Als je baby heel korte wakkertijden heeft voor hun leeftijd, zijn ze waarschijnlijk ondervermoeid als je probeert ze te laten slapen. Dit kan betekenen dat je veel meer je best moet doen om ze te laten slapen.

Als alternatief, als je baby lange wakkere periodes heeft tussen dutjes of hele korte dutjes heeft, kunnen ze oververmoeid zijn. Een baby die oververmoeid en overgestimuleerd is, zal moeite hebben om in slaap te vallen, dus ze hebben waarschijnlijk jouw hulp nodig om in slaap te vallen.

Werk met de huidige slaapassociatie van je kleintje

Nu alles op zijn plek staat, kun je voorzichtig beginnen met het geleidelijk afleren afhankelijke slaapassociatie van je kleintje. Hoe je dit aanpakt, hangt af van de leeftijd en de huidige slaapassociatie van je kleintje.

Bijvoorbeeld, voor een jongere baby die gevoed wordt om in slaap te vallen, kun je je baby voeden tot hij/zij slaperig is in plaats van helemaal in slaap. Geef ze dan de kans om het laatste beetje zelf in slaap te vallen in hun eigen bed.

Voor een oudere baby die gewiegd wordt om in slaap te vallen, kun je proberen om ze wakker en kalm in bed te leggen en ze vervolgens te wiegen om ze te kalmeren wanneer dat nodig is, waardoor ze de kans krijgen om tussendoor zelf in slaap te vallen.

Of als je jezelf betrapt in de kamer van je peuter terwijl hij/zij in slaap valt, kun je een geleidelijke steeds iets dichter naar de deur gaan bewegen en uiteindelijk de kamer uitgaan.

Welke aanpak je ook kiest, raak niet in paniek als het zelfstandig in slaap vallen niet meteen lukt. Onthoud dat je kleintje nog niet weet wat er van hen wordt verwacht. Maar met tijd, oefening en jouw liefde, zullen ze er snel handigheid in krijgen!